Het Van Goghhuis van Hoogeveen en Vincent's werkpunt te Hollandscheveld

Schermafbeelding 2013-08-09 om 13.50.08

Er is al heel wat gezegd en geschreven over de plaats waar Vincent van Gogh in september 1883 in en rond Hoogeveen gewoond en gewerkt zou hebben. Hoogeveen kent al tientallen jaren een Van Goghhuis. Maar klopt dat wel? De simpelste vorm van onderzoek is die van het afwegen van concrete gegevens uit de bronnen. Als Vincent ergens woonde of werkte, dan moet die plaats voldoen aan alles wat Vincent daar zelf in zijn brieven over heeft gezegd. In feite is het dan gewoon Vincent zelf die ons de weg wijst. Dit is inmiddels gebeurd, zowel ten aanzien van het pand waar hij verbleef als ten aanzien van het kerkhof dat hij tekende. Een uitvoerig verslag van het onderzoek vindt u op internet, op www.vangoghhuis.nl.

 

Waar woonde Vincent’s kostbaas, Albertus Hartsuiker, in 1883? Uit het archief van de gemeente Hoogeveen kwam de schriftelijke aanvraag van een tapvergunning van zijn vrouw tevoorschijn. Daarin lezen we: “Geeft met verschuldigde eerbied te kennen Catharina Beukema tapster te Hoogeveen dat zij na 1 mei 1882 met de verkoop van sterke drank in het klein wenst voort te gaan; dat zij dat bedrijf wenst uit te oefenen in het thans door haar bewoonde perceel gemerkt wijk B no. 446 en wel in de gelagkamer; dat zij op 1 mei 1881 reeds zonder strijd met wet of verordening in de localiteit, waarvoor zij vergunning aanvraagt, sterke drank verkocht…” Ze noemt als huisgenoot: “Haar echtgenoot Albertus Hartsuiker, van beroep arbeider bij de Spoorweg Maatschappij.”

Opvolger in de tapperij aan de Toldijk werd Albertus Oets. Deze vroeg in een brief van 13 februari 1886 een drankvergunning aan bij de gemeente Hoogeveen. Uit deze brief blijkt dat op die datum het pand nog steeds werd bewoond door Albertus Hartsuiker en zijn vrouw Catharina Beukema, net zoals ze dit in 1881 en 1882 hadden gedaan, en dat het echtpaar voornemens was om het pand per 1 mei 1886 te verlaten. We weten nu met zekerheid dat het kostgezin van Vincent van Gogh in september 1883 aan de Toldijk woonde, nu het pand Pesserstraat 24.

De discussie verlegde zich naar de vraag of Vincent in september 1883 misschien in het pand Grote Kerkstraat 51 (GK) had gewoond in kamers die Albertus Hartsuiker gehuurd had van Albert Klaas Koster, de toenmalige eigenaar van het pand. Vincent bracht in zijn brieven zelf enige onbetwistbare feiten naar voren. Feiten waaraan zijn logement voldeed en waaraan de ware woning herkenbaar zou zijn. Deze feiten zijn op een rijtje gezet om gezamenlijk het juiste pand te identificeren. Waar een pand aan de beschrijving voldeed, kreeg dit een plus, waar dit niet voldeed een minnetje. Waar informatie onbrak of onduidelijk bleek, werd een vraagteken genoteerd. We komen tot het volgende schema:

IDENTIFICATIE-ITEM:

Schermafbeelding 2013-08-09 om 13.50.18
Dertien toetsbare items uit de brieven van Vincent van Gogh geven twaalf positieve scores bij het pand Pesserstraat 24. Daar zat hij in de toenmalige gelagkamer. Daar schilde zijn kostvrouw de aardappels bij de haard. Wie zich daar op zolder ontspannend uitstrekt, op de plaats waar Vincent sliep, weet zich wel heel erg dicht bij één van de grootste Nederlanders aller tijden…..

Eén van de weinige punten waar hij met zekerheid aangetroffen kon worden was op het kerkhofje dat hij tekende. Al tientallen jaren werd gezegd dat hij de tekening in Pesse maakte. Achteraf bleek dit een te vluchtige conclusie van een medewerker van een studie uit de vijftiger jaren. Omdat er maar één begraafplaats bij Hoogeveen zou zijn waar je een kerktorentje kunt zien, zou Vincent in Pesse gewerkt moeten hebben. Men zag over het hoofd dat dit ook in Hollandscheveld mogelijk was! De onjuiste conclusie van Tralbaut werd bijna overal overgenomen.

IDENTIFICATIEITEM:

Schermafbeelding 2013-08-09 om 13.50.24

Alle feitelijke kennis die we momenteel bezitten over de kerkhoven van Pesse (P) en Hollandscheveld (HV) werd getoets aan de feiten die Vincent ons geeft. Acht items zijn allemaal bij de begraafplaats van Hollandscheveld herkenbaar. Vincent is misschien ook wel in Pesse geweest, maar hij heeft deze tekening daar niet gemaakt. Dan had hij een andere tekening gemaakt! Bekend is dat Vincent samen met koopman Sander Breebaard Nieuwlande heeft bezocht. Op weg daar naar toe moet hij langs de begraafplaats van Hollandscheveld zijn gelopen. Op 15 juli 2005 werd op de oude begraafplaats een gedenkteken onthuld.In aanwezigheid van een lookalike van Vincent. Net zoals hij in 1883 gewoon was te doen zwierf Vincent door Hollandscheveld, op zoek naar een dame die zich wilde laten schilderen. Hij bood ze geld aan, en ze wilden nog steeds niet. Zijn kameraad Sander Breebaard ratelde de buurt door, het Hoekje over, vlees, vers vlees, van alles was te koop. Geen klant die zich meldde. Vrouwen vluchtten weg alsof hen een oneerbaar voorstel werd gedaan. Net als ze reageerden in 1883.

Schermafbeelding 2013-08-09 om 13.50.34

Wanneer we het gedenkteken van Hollandscheveld opzoeken ruiken we in gedachten weer de heide, die Vincent hier volop aantrof. Hij schreef 16 september 1883: “Gisteren vond ik een der eigenaardigste kerkhoven die ik ooit zag - verbeeld u een stuk heide met een heg van dicht opeenstaande mastboompjes eromheen, zó dat men menen zou dat ‘t een gewoon mastbosje was. Evenwel er is een ingang - een kort laantje, en dan komt men op een aantal graven begroeid met bunt en heide. Vele gemerkt met witte palen waarop de namen staan. Ik stuur er u een croquis van naar de studie welke ik ervan schilderde. (…..) Ge vindt hierachter het croquis van ‘t kerkhofje. De kleur is aldaar zeer eigenaardig. Het is iets schoons, de echte heide op de graven te zien, de geur van terpentijn heeft iets mystieks. De donkere strook masthout die het afsluit scheidt een tintelende lucht van de ruige grond, die in ‘t algemeen een rosse kleur heeft - fauve - bruinachtig, geelachtig, doch overal met lila tonen. Het was niet makkelijk te schilderen, ik zal er verschillende effecten nog van zoeken, met sneeuw b.v. moet het zeer eigenaardig wezen. “ Het schilderij is verloren gegaan of bevindt zich op een onbekende plaats.

©Albert Metselaar, Hoogeveen 2010

Bent u geinteresseerd in de geschiedenis van Hollandscheveld? OP www.hollandscheveld.nl vindt u veel meer informatie.